تصاویری که خاطرات شیرین مکتب را به کاممان تلخ میسازد
زندهگی ما آدمها چهقدر عجیب است! هر بار که آلبومی از عکسها یا چیزی را که به خاطرات قدیمی ربط دارد میبینیم، همه آن خاطرات دوباره در ذهن ما زنده میشود. امروز که داشتم صفحات مجازی را میدیدم، ناگهان در صفحه فیسبوک امانالله قایمیزاده، به عکسی از استادم برخوردم. او با جمعی از همکارانش در حال غذا خوردن بود. آن عکس یادگاری از استادم بود، اما در ذهن من آخرین خاطره مکتبم را زنده کرد. برای لحظهای فکر کردم که اگر به جای آن آلبوم، آلبوم عکس من و دوستانم بود، چه میشد؟
روز چهارشنبه بود. دقیق تاریخش یادم نیست، ولی میدانم که دو هفته مانده به امتحانات چهارونیمماهه بود. من و همکلاسیهایم تصمیم گرفتیم که فردای آن روز میله بگیریم. هر کسی قبول کرد که غذایی بیاورد، اما بدون اینکه استادان و دیگر شاگردان از این کار خبر داشته باشند.
آن شب خیلی محتاطانه با خانوادهام حرف زدم تا مبادا بفهمند که فردا قرار است میله بگیریم، مخصوصاً مادرم که اصلاً از این کارها خوشش نمیآید. بالاخره پنجشنبه رسید. همه یکییکی میآمدند و من بدون اینکه وظیفه خاصی داشته باشم، به مکتب رفتم. دیدم خدیجه نوشابهها را داخل یک خریطه بزرگ آورده بود تا زیاد به چشم نیاید. از دروازه مکتب تا صنف همه با عجله میدویدیم. آن روز، هر کدام ما به انضباطها بهانهای میآوردیم که انگار از همدیگر خبر نداریم؛ اما معلوم شد انضباطها ماجرا را به رییس نظم خبر داده بودند.
در صنف همه جمع شدیم تا غذاها را روی میز بچینیم، ولی یک دفعه متوجه شدیم که بشقاب، گیلاس، قاشق و چاقو نیاوردهایم! همه حیران مانده بودیم. گفتم: دوستان عزیز، باید به مدیر خبر بدهیم، چون ساعت اول درس ریاضی داریم و نوبت درس او است. همه موافقت کردند، اما مشکل اینجا بود که هیچکس جرئت نداشت این موضوع را به مدیر بگوید.
از آنجایی که من با مدیر صمیمی بودم، همکلاسیهایم پیشنهاد دادند که من آن کار را انجام بدهم. در آن زمان، دختری پرحرف و شوخ بودم و این ویژهگی هنوز هم در من وجود دارد. خیلی کم پیش میآمد که استادان حرف یا پیشنهاد مرا رد کنند!
من و خدیجه تصمیم گرفتیم با هم چاقو پیدا کنیم. همهجا را گشتیم و بالاخره موفق شدیم چاقویی پیدا کنیم. در این بین، بعضی از شوخیهای استاد فزیک را هم شنیدیم که حسابی ما را خنداند. بعد از آن، با هزاران ترس و دلهره، تصمیم گرفتیم اصل موضوع را به مدیر بگوییم. مدیر را از میان شاگردان و استادان بیرون خواستیم و با ترس گفتیم: ببخشید که مزاحم شدیم.
وقتی جریان غذا را توضیح دادیم، واکنش او اصلاً چیزی نبود که انتظارش را داشتیم. خیلی جالب و با خنده گفت: ای کاش زودتر میگفتید! من ناهار نخوردهام، دستپخت شما شاگردها را میخوردم.
بعد هم ادامه داد: هیچ مشکلی نیست! شما ظروف را فراهم کنید، ما هم کمکتان میکنیم در بخش خوردن غذا! هههههه، خندید و گفت: خب، بگویید چه لازم دارید؟ دقیقهها میگذشت. ما به آشپزخانه رفتیم، اما نمیدانستیم چهقدر ظرف لازم داریم! تعدادی از ظروف را برداشتیم. مشکل دیگری پیش آمد؛ ما نمیتوانستیم ظروف را از میان استادان و شاگردان عبور دهیم؛ چون آن روز در صحن مکتب، یک برنامه از طرف یکی از مؤسسههای حامی برگزار شده بود. این خطر را مدیر به گردن گرفت و خودش ظروف را تا داخل صنف آورد. بعد از آن به مدیر گفتیم: استاد، ساعت اول ریاضی است و نباید صنف را ترک کنیم. بهانهای آوردیم و مدیر را قانع کردیم که بماند. میزها را بهصورت حلقهای تنظیم کردیم و نشستیم.
آن روز، سفره ما از خنده و ترسهای مخفیانه زیباتر و رنگارنگتر شده بود. بیش از همیشه پرحرف و شوخ بودم. مدیر گفت: مریم، بخور، وگرنه گرسنه میمانی! من هم با خنده گفتم: استاد، اگر زیاد بخورم، چاق میشوم، بعد زمین از دستم ناراحت میشود! همه با شنیدن حرفم خندیدند. مدیر گفت: از دست تو!
آن ساعت درسی هم با خندهها و پنهانکاریهای مخفیانه گذشت. زنگ دوم به صدا درآمد و حالا نوبت درس دری بود. همه با عجله میزها را دوباره منظم کردیم و غذاهایی که هنوز نخورده بودیم را زیر میز صف آخر پنهان کردیم. آن روز، همه علاقه داشتند در صف آخر بنشینند! من به بقیه هشدار دادم: مواظب باشید! حساب کردم که چهقدر غذا زیر میز است! همه خندیدند و قبول کردند. وقتی استاد وارد صنف شد، اولین حرفی که زد این بود: چرا صنف شما بوی غذاهای خوشمزه میدهد؟ با خونسردی گفتم: استاد، حتماً به خاطر این است که از پیش رستورانت آته قدم رد شدید! خدیجه سریع اضافه کرد: نه استاد! پدرم رستورانت ندارد. فکر کنم ختیمه اینبار عطر غذاها را خریده تا هر وقت گرسنه میشود، فقط بویش را حس کند و سیر شود! استاد لبخندی زد و گفت: به هر حال، درس امروز چیست؟ آن روز درس ما درباره یکی از صنایع ادبی بود. وقتی استاد روی تخته کلمه «کشتزار» را نوشت، من اشتباهی گفتم «کشتارگاه» و استاد از پشت سرم تکرار کرد. همه خندیدیم. گفتم: استاد، امروز واقعاً باور کردم که شما از پیش مرغداری آته قدم رد شدهاید!
آن روز پر از خنده و شادی گذشت، اما نزدیک بود استاد تاریخ مچ ما را بگیرد. استاد تاریخ به گرد و خاک حساسیت داشت و یک کارتن که داخلش پوست تربوز بود، کنار کلکین قرار داشت. استاد میخواست پنجره را ببندد. من سریع گفتم: استاد، نیازی نیست شما خود را به زحمت بیندازید، من و فرزانه پنجره را میبندیم.
در حالی که پنجره را میبستم، برای پرت کردن حواسش گفتم: استاد، فرزانه آنقدر دختر منظم و پرکار است که شما دیگر خود را به زحمت نیندازید، فقط دستور بدهید! استاد با خنده و کمی تعجب گفت: «چرا امروز رفتار همهتان تغییر کرده است؟! مثلاً مریم، تو هیچ وقت دست به پنجره نمیزدی، ولی امروز بستی!» مدینه گفت: «استاد، بعضی وقتها باید کمی متفاوت زندهگی کرد.» من هم حرفش را تایید کردم و همه دوباره خندیدیم. همینطور به ساعت آخر نزدیک شدیم که ناگهان استاد مسوول نظم وارد صنف شد و با چهرهای جدی پرسید: چرا اینقدر بینظمی میکنید؟ آمنه با نگرانی گفت: استاد، ما اصلاً در ساعت تفریح از صنف بیرون نشدیم. حتا از مدیر اجازه گرفتیم که برای تمرین ریاضی بمانیم.
استاد با یک نگاه جدی ادامه داد: بینظمیتان این نیست، بلکه برایم خبر رسیده که شما بدون اجازه غذا آوردهاید! با لبخند گفتم: استاد، ما واقعاً از غذای همدیگر خبر نداشتیم! همه غذاها را کنار هم گذاشتیم و دور یک میز نشستیم و نوش جان کردیم. اگر این کار جرم است، پس مدیر هم شریک این جرم است!
بعد از یک ساعت درسی که کمی بیروح و خستهکننده بود، بالاخره رخصت شدیم؛ اما جملهای که مدینه در آخرین لحظات گفت، همیشه در یادم مانده است: «استاد، ما حالا صنف دهم هستیم و هنوز دو میله دیگر حق برگزاری داریم. این رسم صنف ماست که هر سال یک میله بگیریم؛ پس در صنف یازدهم و دوازدهم هم این کار را خواهیم کرد.»
با دیدن عکسی که قایمیزاده گذاشته بود، تمام آن خاطرات دوباره در ذهنم زنده شد و آنها را نوشتم. قرار بود در صنف یازدهم و دوازدهم هم بهطور مخفیانه میله بگیریم، ولی نشد. آن آخرین میله و آخرین لحظات خوش و شادی ما بود. بعد از آن، همه ما پراکنده و هر کدام با شرایط مختلفی روبهرو شدهایم.
واقعاً حرف آمنه درست بود؛ گاهی باید متفاوت زندهگی کرد. حالا، برای اینکه به رویاهایم برسم، مجبورم در خانه درس بخوانم. برای اینکه زنده و باعزت بمانم، باید از خانه بیرون نروم. هزاران درد دارم که گفتنش دشوار است، اما ناممکن نیست. باور دارم که یک روز، دوباره همه همکلاسیها و استادان عزیزم را خواهم دید. شاید زمان زیادی بگذرد، اما خاطراتش هرگز از یاد نخواهد رفت.